Tom Ternest (°1981), de acteur die als artistiek leider deze afgelopen zomer nog de Praalstoet van de Gouden Boom vers leven inblies, heeft momenteel zijn handen meer dan vol. Samen met zijn Theatermakery Het Eenzame Westen duikt hij in de woelige wateren van de vergrijzing. Zijn nieuwe theaterproductie GRYSDE neemt de kust als decor en speelt drie weekends in januari in het voormalige visrestaurant Fishbone op de Seafront-site in Zeebrugge. Daarna trekt een zaalversie van 6 februari tot en met 2 maart het land door. Met GRYSDE slaat Tom Ternest een brug tussen schrijnende realiteit en ontroerende humor, tussen lokaal en universeel.
‘Het idee begon tien jaar geleden met een beeld’, zegt Tom Ternest. ‘Ik was in Koksijde op een grijze, miezerige, winterse dag. Vanop afstand zag ik een oud manneke met zijn boodschappentrolley zich een weg banen tegen de striemende wind in. Hij haperde aan een borduur en daardoor rolden zijn boodschappen over de grond. Er was niemand die hem hielp. Twee oude vrouwtjes gluurden vanachter hun gordijnen naar de onbeholpen man. Dat beeld van die eenzaamheid, die tristesse, heeft me nooit losgelaten en vormde de kiem om aan GRYSDE te beginnen schrijven. Of zoals ik het vaak – een beetje gruwelijk – omschrijf: winter aan de (grijze) kust; de uitgestorven plek wacht terug op het leven, de vele grijze bewoners wachten er op de dood.’
De grijze golf: lust of last?
Met de theatervoorstelling GRYSDE duikt Ternest niet alleen in het thema van vergrijzing, maar ook in de migratiestromen die de kust overspoelen. Tweedeverblijvers die eersteverblijvers worden, lokale gemeenschappen die worstelen met een instroom van nieuwkomers, en een generatie babyboomers die massaal op pensioen gaat. ‘Het Zilverfonds? Daar zwijg ik nog over’, grapt Ternest. ‘Maar het is wél een belangrijk thema. Zijn gemeenten zoals Zeebrugge voorbereid op wat er komt? Dat is een vraag die door de voorstelling heen sluimert.’
De productie is gebaseerd op vijftien lange interviews met locals en ‘aangespoelden’. ‘We vertellen hun verhalen, en ze zitten ook letterlijk in de voorstelling. Sommige grijsaards verschijnen via videoprojecties, anderen leverden de basis voor onze teksten. Het blijft natuurlijk fictie, maar met een stevige voet in de realiteit.’
Humor als balsem
Dat de voorstelling zwaar op de maag zou liggen, is niet de bedoeling. ‘We brengen het verhaal met humor. Dialect en humor zijn essentieel voor ons gezelschap. Dat maakt het herkenbaar en verteerbaar, zelfs als de thematiek schrijnend is. Mensen moeten zich amuseren, en ondertussen laten we een paar prikkelende uitspraken passeren’, zegt Tom.
Warre Borgmans en Ingrid Schaillée spelen twee grijsaards, de ene lokaal, de andere aangespoeld. De jonge Billie Tcheke geeft gestalte aan iemand uit de zorg. Maar ook de techniekers krijgen een rol en spelen samen met Tom een ambitieus bedrijfje binnen de zorgsector. Videoprojecties krijgen een prominente plaats. Tom: ‘Het is een hele klus om de interactie met die video’s te doen werken. Maar het maakt het visueel heel sterk. We geloven dat ze een visuele versterking zijn van de inhoud. We schreven ook deze keer de tekst zelf en werden hierbij gecoacht door de Brugse stadsschrijver Lara Taveirne. De muziek werd gemaakt door Luka Marsala en ook Dimitri Leue vonden we bereid deel uit te maken van dit ondertussen hechte groepje makers.’
Een uniek traject
Met GRYSDE slaat Tom Ternest een brug tussen schrijnende realiteit en ontroerende humor, tussen lokaal en universeel. Of zoals Ternest zelf zegt: ‘Via kleinmenselijke lokale verhalen proberen we telkens een West-Vlaams en tegelijk universeel thema aan te snijden. Via de lach proberen we mensen hun hart open te zetten om er dan eens in te koteren en zo iets te beroeren. GRYSDE wordt hopelijk een ode aan het eeuwige zoeken en ploeteren van de mens, en deze keer dus een ode aan de grijze bevolking aan de kust. Tegelijk kan de voorstelling ook gezien worden als een theatraal verpakte oproep om creatiever na te denken over het organiseren van onze zorgsector en daarbij het betrekken van onze groeiende vergrijzende bevolking.’
De keuze om de productie eerst op locatie te spelen, is typisch voor Theatermakery Het Eenzame Westen, het gezelschap dat Ternest mee oprichtte. ‘We creëren altijd in situ’, zegt hij. ‘Deze keer dus in Zeebrugge, waar de interviews zijn afgenomen en de lokale sfeer voelbaar is. De voorstelling zal niet alleen in West-Vlaanderen te zien zijn. ‘We gaan met GRYSDE de grenzen over. Zelfs in Limburg zullen we in het West-Vlaams spelen. Geen nood, we delen woordenboekjes uit voor de niet-West-Vlamingen. Het dialect maakt het gewoon écht.’ (ADC)
Exit Magazine 