Exit Magazine

Maandelijks Brugs Cultuurblad

Brugge, 20 jaar Culturele Hoofdstad van Europa: Brody Neuenschwander

We maken de balans op van ‘Brugge, 20 jaar Culturele Hoofdstad van Europa’. We doen dat aan de hand van een aantal getuigenissen van enkele hoofdrolspelers van toen (en nu): een verhaal in woorden en iedereen zag dat het goed was. Vandaag: kunstenaar Brody Neuenschwander.

‘Expo ‘Besloten Wereld Open Boeken’ was subliem’

‘In 1993 belandde ik in een stad vol gesloten boeken; dikke perkamenten volumes van onschatbare waarde. De kettingen waarmee ze ooit aan de muur vastgeklonken lagen, waren al lang verdwenen, maar desondanks bleven ze nog stevig op slot. In mijn vroegste herinneringen zie ik glazen kijkkasten waarin ik net – op neushoogte – verluchte manuscripten open zag liggen met hun glans van bladgoud en fijn gemalen lapis lazuli. De letters stonden als gedrongen soldaten in het gelid. Wat wilden mij die woorden zeggen? Waarom waren ze gehuld in goud?  Wie had de sleutel van de vitrine in zijn bezit?’

‘Ik kon alleen twee opengeslagen pagina’s zien, maar honderden anderen hielden zij onder hun perkamenten vleugels nog verborgen. Ik wou dat ik ze allemaal kon zien, aanraken, zélf die letters schrijven… Ik begon te verlangen naar een wereld die niet langer bestond, die ik niet kon ontcijferen, maar die ik met eigen handen zou herscheppen. Jaren later legde Ludo Vandamme, curator van middeleeuwse manuscripten in de Biekorf bibliotheek, enkele van zijn schatten voor mij op tafel. Ik draaide bindingen zwaar als eiken deuren open en bladerde in een wereld ouder dan mijn eigen land. Elk folio gaf het licht van mijn ogen terug.

Plots begonnen de boeken tot mij te spreken. En dit niet enkel door de betekenis van de woorden. Het is de geur die je het eerst bereikt. Wanneer even niemand in de buurt is, kun je het manuscript optillen tot op neushoogte en eens diep inademen – een moment van ‘emotionele archeologie’. En de kleuren, wat vertellen die? Voor mij betekenen ze: Afghanistan, Brazilië, Rusland, Italië, Vlaanderens velden, Theophilus, Cennini. Het perkament betekent voor mij: vlees, het slachten, vaten vol log en kalk.’

‘De woorden zijn geschreven in ijzer sulfaat, Arabisch gom en galnoten van Aleppo. Een handschrift is een landkaart van middeleeuwse handelsroutes en keiharde economische wetten.’

‘Besloten Wereld Open Boeken’

‘Deze sublieme tentoonstelling was een van de meest poëtische voorstellingen van middeleeuwse handschriften die ik ooit te zien kreeg (en dat zijn er heel wat). Twee bladzijden per boek: dat is alles wat we in een glazen kijkkast te zien krijgen. Maar de tentoonstelling bood nog zoveel meer! Het was als het ware een familiereünie van handschriften die mekaar in eeuwen niet meer hadden ontmoet. De tentoonstelling zegende opnieuw de gewijde ruimtes van het Ter Duinen abdij.  Het was een wereld waarin kennis prachtig, maar beperkt was. De ziel van deze middeleeuwse manuscripten werd tot samenklinken gebracht met moderne kunstwerken. Bronzen duiven pikten in het marmeren labyrint in de grote kerk. Herfstbladeren lagen opgestapeld in een deuropening: staan bladeren ook niet voor bladzijden en bomen voor boeken? De bladeren waren wazig vergroot onder een gebogen plaat blauw-groen getint glas. Het was prachtig; Het kind dat zijn nieuwsgierig neusje tegen het glas duwde, had nu eindelijk zijn antwoord: echt weten zal hij nooit. Hij zal nooit het verleden noch zijn schoonheid kunnen ontcijferen. Zijn ogen zijn vol licht.’

_____

Brody Neuenschwander is een wereldvermaard kalligraaf en tekstkunstenaar met opdrachtgevers als het Rijksmuseum Amsterdam, Dries Van Noten, het Joods Museum Berlijn, de BBC en regisseur Peter Greenaway.

foto EDM

Comments are closed.

%d bloggers liken dit: