Exit Magazine

Maandelijks Brugs Cultuurblad

De afscheidsbrief van Sonia Debal na 23 jaar Cultuurcentrum

afscheid Sonia Debal_Stadsschouwburg Brugge_2014 09 24_foto (c) Jan Verhaeghe, Brugge (91)

Sonia Debal en Peter Roose

Van harte welkom in deze schitterende foyer.Vandaag is het feest en ik ben blij dat jullie erbij zijn.Al moet ik eerlijk bekennen dat dit afscheid mij toch wel enigszins zwaar valt.Afscheid nemen doet pijn (partir c’est mourir un peu) en duurt niet even maar wel je hele leven. Nu is de tijd gekomen om afscheid te nemen van 23 jaar intens cultuurleven.Overspoeld door nostalgie bij het schrijven van deze afscheidstoespraak , moest ik terugdenken aan een voorstelling die mij heel erg geraakt heeft; de live film/theater/dansproductie ‘Kiss&Cry’van filmmaker Jaco Van Dormael en choreografe Michèle Anne De Mey.Een beklijvende, ontroerende ode aan het verleden, aanraken en loslaten..De voorstelling opent met het beeld van een oud vrouwtje op een bank op een perron kijkend naar de voorbijrazende treinen . Terwijl de off-voice zegt :’Waar gaan de mensen heen als ze uit ons leven,onze herinnering zijn verdwenen?Waar zijn ze nu?’..En dan gaat het schuifje van haar herinnering letterlijk open.

Laat mij toe om het laadje van mijn herinneringen voor jullie open te trekken.A la recherche du temps perdu?

Na 23 jaar rennen ,springen,vliegen,duiken, vallen,opstaan..en weer doorgaan …is de tijd gekomen om even stil te staan en terug te bladeren in het grote schouwburgboek van toen en nu..

2 november 1991

Waar blijft de tijd? De dagen gleden door mijn hand…

Ik schrijf de eerste zinnen van mijn petite histoire ‘van lerares tot schouwburgdirecteur’. Een klein, nietig verhaal vergeleken bij de grote opera van het wereldtheater. Maar voor mijzelf een heel groot verhaal dat mijn levenskoers drastisch zou veranderen..

Vanuit de indrukwekkende eiken bureau in Dienst Cultuur op de Burg, stortte ik mij met jeugdige overmoed vol vuur en enthousiasme in het nieuwe avontuur. Tijdens deze pioniersjaren zochten wij samen met een handvol medewerkers naar een eigen plek in het Brugse én Vlaamse cultuurlandschap, gepassioneerd door de liefde voor de kunst en de kunstenaar.

Het waren trouwens gezegende jaren om schouwburgdirecteur te zijn . Vlaanderen bruiste van het opkomend dans-en theatertalent. In onze podiumzalen : de schouwburg, de Dijk en de Biekorf , die eind 1991 geopend werd,speelden wij gretig in op deze krachtige Vlaamse Golf. Wij brachten-vaak met veel lef en durf-werk van kunstenaars die later wereldtop werden.Om er maar enkele te noemen: Anne Teresa de Keersmaeker, Wim Vandekeybus, Jan Fabre, Meg Stuart, Alain Platel, Ivo van Hove, Johan Simons, Luc Perceval. De monumentale schouwburg waar sinds 1869 de ziel van zoveel generaties theatermakers nog levendig is, werd van meet af aan een warme ontmoetingsplaats, een open huis voor de kunstenaar én het publiek dat met volle teugengenoot van al dat moois en verrassend nieuw. Ook anno 2014 strijken kunstenaars uit alle windstreken en van heel diverse pluimage hier neer en keren ze graag en vaak terug om in dit warme Brugse nest hun artistiek ei te leggen.

In het begin van de negentiger jaren van de vorige eeuw plantten wij samen met andere gedreven collega’s van oa de Werf ,Cactus, Bruges Festival ..een zaadje in de blijkbaar erg vruchtbare Brugse culturele bodem.Het kiempje van toen is nu uitgegroeid tot een stevige boom met heel wat vertakkingen en rijpe vruchten.

1 januari 1995

We krijgen vleugels want vanwege de Vlaamse Gemeenschap verwerven wij op 1januari 1995 de erkenning als Cultuurcentrum in de hoogste categorie.De daarbij horende subsidie opende nieuwe perspectieven naar personeelsuitbreiding en programmering.De krant van West-Vlaanderen kopte :’Brugge heeft eindelijk zijn Kultuurcentrum!’De erkenning was meteen ook een mooie verwelkomingsroos voor de kersverse schepen voor Cultuur Yves Roose.De podiumzalen schouwburg, Biekorf, de Dijk (en vanaf 2002 ook de Magdalenazaal) en de tentoonstellingsruimten Jan Garemynzaal en vanaf 1997 ook de Bogardenkapel en de Bond werden officieel erkend als de infrastructuur van het Cultuurcentrum. Wij werden een nieuwe stadsdienst met een eigen personeelskader,eigen werking, eigen huisstijl en identiteit zoals het decreet voorschreef maar we bleven een gemeentelijke instelling.

In januari 1996 nam het Cultuurcentrum zijn intrek in de nieuwe kantoren in de Sint-Jacobsstraat, die ondertussen dit voorjaar grondig gerenoveerd werden en een eigentijdse look kregen.Terwijl mijn medewerkers de verhuisdozen in-en uitpakten zat ik ijverig examenvragen te beantwoorden. Na met succes de proeven te hebben afgelegd, kreeg ik na een interimperiode van 5 jaar tijdelijke contracten een vaste aanstelling.

In 1996 zag ook het succesvolle filmeducatief project Lessen in het donker ism Cinema Lumière het levenslicht. Ondertussen is dit project structureel gesubsidieerd door de Vlaamse Gemeenschap en de belangrijkste Vlaamse spreider van de betere film voor kinderen en jongeren. Samen met de schoolvoorstellingen, de familievoorstellingen een belangrijk onderdeel van ons kunsteducatief aanbod waarmee we jaarlijks aan meer dan 30.000 kinderen kansen geven om in contact te komen met het rijke culturele aanbod .

Dank zij onze erkenning als cultuurcentrum konden wij het podiumaanbod waarbij dans en theater heel pertinent aanwezig waren, verruimen met een werking beeldende kunsten en een complementair kunsteducatief aanbod. Met spraakmakende multidisciplinaire kunstprojecten zoals Vrouwentongen met oa ‘Girls? Bad Girls’ ,waarbij niemand minder dan performancequeen Marina Abramovic de expositie opende;zetten wij meteen de toon voor een eigenzinnig parcours hedendaagse kunst.

20 april 1996

De schouwburg moet voor 18 maanden de deuren sluiten wegens noodzakelijke brandbeveilingswerken. Een tegenslag voor het prille cultuurcentrum!Maar wij blijven niet bij de pakken zitten en bezetten de stad.Zo belanden wij ook in de Sint-Gilliskerk waar Marianne Faithfull op een spectaculaire manier van het altaar valt,recht in de armen van één van haar aanbidders, de toenmalige burgemeester Patrick Moenaert.

De broodnodige uitbreiding van het personeelskader liet vrij lang op zich wachten maar toen de twee Sonia’s (Sonja Debrouwer voor de schoolvoorstellingen en klassieke muziek, en ikzelf voor de avondprogrammering) in 1997 versterking kregen van twee frisse jongens Peter Roose en Michel Dewilde kwam het Cultuurcentrum op kruissnelheid.Het aantal voorstellingen verdriedubbelde, de publiekscijfers piekten boven de 100.000 en dit met een scherpe kwaliteitsbewaking.Met artiesten als Dr.John, P.Glass, M.Nyman, R.Thompson, Willy Deville, Joe Jackson, Randy Newman, Joan Baez, Bregovic, Jane Birkin… en beeldende kunstenaars als Jan Fabre, Wim Delvoye, Jacques Charlier speelden wij al vlug in internationale topdivisie.

Thematische,multidisciplinaire projecten werden ons handelsmerk en we verwierven naam en faam in binnen-en buitenland met baanbrekende festivals zoals Vrouwentongen (1996), Kharta Blancha (1998), Angels (1998) ,Egypt in 7 Days (1997), Spice & Spirit (2006), The Messenger, Horizon..

Ook in het Gezellejaar 1999 bewees het Cultuurcentrum met het project ‘Sterk zij de tale der woorden’ dat het een voortrekkersrol durfde te spelen inzake vernieuwende kunstvormen en benadering.

2002

Het Cultuurcentrum zette het magische jaar 2002 in met een ferme knal: de plafond van deze foyer kwam grotendeels naar beneden.Groot alarm .Een grondige restauratie en renovatie kon niet langer uitblijven . Na een nomadenbestaan van 9 maanden als een www cultuurcentrum( een weg wegens werken cultuurcentrum),luidden op de vooravond van de opening van Brugge Culturele hoofdstad de eerste feestklokken .Na een grondige facelift schitterende onze bonbonnière opnieuw in al haar glorie en grandeur. En onze huisartiest Herman van Veen diende zich graag aan als ceremoniemeester bij dit feestelijk gebeuren.

Het Cultuurcentrum was een heel dynamische en creatieve partner in het 2002 project en dit niet enkel met dans en theater van topniveau maar ook met grensverleggende projecten zoals Format 2002 en Station to Station.Het mag gezegd,het was niet altijd zo vanzelfsprekend om onze wagonnetjes veilig en wel op de rails te houden als een TGV 2002 voorbij raast maar ondertussen waren we milleniumproof en een meester geworden in de kunst van het evenwichtsbeoefenen en dansen op een slappe koord.

2002 was ook nog in andere opzichten een belangrijk scharnierjaar.Met de Magdalenazaal verwierven wij een uniek platform voor hedendaagse, eerder experimentele podiumkunsten .Samen met de Cactus bouwden wij deze zaal uit tot een succesvolle pleisterplaats voor het jonge geweld. En de toenmalige cultuurminister Bert Anciaux beloonde onze hoogstaande werking en ijverig dossierwerk met een flinke extra variabele subsidie van 340.000 euro bovenop de280.000 euro reguliere subsidie. Meteen werden wij één van de hoogst gesubsidieerde cultuurcentra van Vlaanderen.Het nieuwe decreet lokaal cultuurbeleid gaf ons dus heel wat extra kansen en stimulansen.

De kersverse centen werden onmiddellijk goed besteed aan een project waarvan we reeds geruime tijd droomden . In mei 2004 werd deze droom werkelijkheid en Brugge werd de hoofdstad van Accordistan. Het accordeonfestival Airbag was meteen een schot in de roos en dit tweejaarlijks evenement is niet meer weg te denken uit het Brugse culturele gebeuren.

Toen wij in 1996 voor 18 maanden zonder een grote schouwburgzaal zaten,stelden wij voor aan de toenmalige schepen voor Cultuur Hugo Stevens om onze programmatie een tijdelijk onderdak te geven in een grote tent op ’t Zand. Een voorstel dat werd afgevoerd als ‘ondenkbaar’. Sinds 2002 staat echter op diezelfde plaats een grote cultuurtempel, het Concertgebouw, een nieuwe parel aan de Brugse kroon.De beginjaren van het Concertgebouw, betekenden voor het Cultuurcentrum een niet vanzelfsprekende zoektocht naar een nieuw evenwicht Het stadsbestuur besliste dat ons succesvol aanbod lyrisch tonel (opera-operette-musical) , klassieke muziek, muziektheater en grote dansvoorstellingen beter thuis hoorden in het Concertgebouw .Dit zorgde voor een behoorlijke publieksterugval .Maar wij slaagden erin om op een creatieve manier een nieuwe koers te varen door ons aanbod te verruimen met nieuwe,eerder drempelverlagende initiatieven zoals Airbag, Radio Columbus, Nostalgia, Flamencofestival, familievoorstellingen..En op die manier een nieuw publiek aan te trekken

2005/2010 de stadsfestivals

Zowel in 2005 met Corpus als in 2010 met Brugge Centraal breidde de stad een vervolg aan 2002.Daarbij aansluitend pakte het Cultuurcentrum in 2005 uit met het dans-en performancefestival ‘Body Stroke’ en het beeldende kunstenproject ‘Pursued-Boost in the Shell’ waarbij de focus lag op jong, gedurfd en experimenteel werk.En in 2010 durfden wij het aan om de schouwburgscène om te toveren tot een heuse catwalk. Meer dan honderd Brugse jongeren namen deel aan het hedendaagse mode-event Party Saty.

Een leven vol dans

Het is een feit dat Brugge de dans niet is ontsprongen.Wat in 1991 begonnen is met vier kleine dansproducties is nu uitgegroeid tot een dansplatform om u tegen te zeggen. Koppig en standvastig timmerden wij aan de weg om een publiek te winnen voor een toch niet zo vanzelfsprekende kunstvorm. Wij kozen resoluut voor continuïteit,kwaliteit, diversiteit en een goede omkadering door gratis inleidingen en programmatieblaadjes.Brugge is nu de place to be voor hedendaagse dans.Dit succesverhaal resulteerde in 2007 in de eerste editie van het jaarlijkse,internationale dansfestival December Dance. Voor deze eerste editie wisten het Cultuurcentrum en het Concertgebouw niemand minder dan de ondertussen wereldvermaarde choreograaf Sidi Larbi Cherkaoui aan te trekken als curator. Later volgend nog belangrijke grootmeesters zoals A.T.De Keersmaeker, Akram Khan en Wim Vandekeybus.

Vandaag staat voor jullie een gelukkige,trotse afscheidnemend directeur.

Jaarlijks meer dan 150.000 bezoekers voor een aanbod dat niet altijd evident is. Wij plukken nu de rijke oogst van wat wij samen -vaak met veel zwoegen-gezaaid hebben. Wat geen verleden heeft, heeft ook geen toekomst. Wat geen wortels heeft, heeft ook geen kruin.Beste medewerkers:koester het verleden maar blijf nieuwsgierig , neem risico’s, blijf niet stilstaan,kijk vooruit . Wie te lang over elke stap nadenkt,staat zijn hele levenlang op één been..

Als kersverse directeur had ik een droom , veel van die droom heb ik kunnen waarmaken (ook al stonden wel eens wetten in de weg en praktische bezwaren). Men zegt dat dromen bedrog zijn maar ik ben ervan overtuigd dat dromen kunnen werkelijkheid worden voor hen die sterk genoeg zijn om erin te geloven.

Mijn grote dank en erkentelijkheid gaat dan ook uit naar de zo velen die mij door dik en dun gesteund hebben om die droom waar te maken: de Vlaamse Overheid, het Stadsbestuur, de raad van beheer, het prospectieteam, de collega’s, vrienden en familie, mijn echtgenoot en zonen.

Dank aan de vele bevlogen kunstenaars voor de ontelbare uren van indringende schoonheid ,bewondering en verwondering. Dank aan ons trouw en fantastisch publiek. Maar bovenal dank aan mijn schitterend team, zonder jullie was het nooit gelukt.. En het beeld van Jan Fabre indachtig dat we in ’99 in de Gezelletuin plantten, ben ik ervan overtuigd dat jullie samen sterk genoeg zijn om het vuur brandende te houden..

Sonia Debal

Brugge oktober 2014

 

Comments are closed.

%d bloggers liken dit: