Exit Magazine

Maandelijks Brugs Cultuurblad

Notatie! Tussen klank, beweging en kunst

Arne Deforce

Arne Deforce (foto Paul Willaert)

 

Iedereen heeft de volgende situatie wellicht al meegemaakt: u gaat naar een muziek- of dansvoorstelling en op het podium worden de meest virtuoze, complexe en halsbrekende toeren verricht, zodat u zich afvraagt: hoe doén ze het? De muzikanten lijken soms ter plaatse uit te vinden, tussen notatie en intuïtie, waarbij alles wonderwel samen klikt. Staat alles werkelijk genoteerd, of doen de musici inderdaad maar wat? En wat dan te zeggen van dans. Kan een choreografie ooit exact herhaald worden? Hoe ziet zoiets er op papier überhaupt uit?…

Maar misschien herkent u dit niet, dat kan natuurlijk ook. Het maakt eigenlijk niet veel uit; beide gevallen vormen een goede reden om begin maart af te zakken naar het Concertgebouw voor Genoteerd!, een festival rond Westerse muziek- en dansnotatie doorheen de eeuwen. De bedoeling van het evenement is immers enerzijds om het publiek mee te laten kijken over de schouder van de componist en uitvoerder. Anderzijds bevraagt het festival het concept en mogelijkheden van notatie, iets wat we vaak vanzelfsprekend vinden en aan voorbijgaan. Cellist Arne Deforce, hier in de hoedanigheid van curator, licht toe: ‘Die fascinatie voor de manier waarop dans of muziek op papier wordt gezet, is iets wat vaak terug komt bij het publiek. Met het festival willen we tegemoet komen aan de nieuwsgierigheid voor het creatieve proces van de notatie, door tijdens de concerten en dansvoorstellingen de partituren te projecteren. Zo kan het publiek ook zien wat het hoort’. Tijdens de vierdaagse zal ook een grote diversiteit aan notatiewijzen te zien zijn in de gangen van het Concertgebouw. ‘Via de tentoonstelling willen we de aandacht vestigen op de schoonheid van de notatie op zich. De zogenaamde graphic scores zijn (bijna) kunstwerken op zich. Je zou ze zelfs aan de muur kunnen hangen als een vorm van ‘stille muziek’, om naar te kijken. Daarnaast zijn er actie-notaties, tekstpartituren, films en ook afdrukken van digitale notatie, die zullen worden gespeeld door musici maar ook door robots en computergestuurde instrumenten’. Betekent de evolutie naar moderne vormen van muzieknotatie, waarbij papier als drager ook steeds minder gebruikt wordt, dat de traditionele vormen van schriftuur zullen uitsterven? Niet zo volgens Deforce: ‘Ik ben ervan overtuigd dat de klassieke muzieknotatie nooit zal verdwijnen. De schriftuur schikt zich altijd naar de soort muziek die men maakt. Elektronische muziek, improvisatiestructuren of bijvoorbeeld jazz vragen een andere notatie dan klassieke muziek. Eerder dan een lineaire evolutie, bestaan verschillende notaties parallel naast elkaar. Langs de ene kant volgt de notatie de nieuwe mogelijkheden van de technologische, en daarnaast ontwikkelen sommige componisten en choreografen een geheel eigen muziek- of danstaal, die een even unieke notatiewijze vergt’.

Tot slot wil het festival ons doen stilstaan bij de functie van een partituur. Reproduceerbaarheid is uiteraard de eerste en wellicht belangrijkste bestaansreden van muziekschriftuur. Deforce wijst echter nog op andere motieven: ‘De partituur toont hoe een uitvoering zich verhoudt tot het model dat is vastgelegd in de neergeschreven versie; de partituur als een kaart, een soort blauwdruk van al haar mogelijkheden. Op die manier is ze een disciplinering van de creativiteit die leidt tot artistieke vrijheid. Terzelfdertijd is een partituur nooit een absolute waarheid. Ze is een voorstelling van de verschillende interpretaties die je van het ‘werk’ kunt maken. Deze spanning tussen vrijheid en discipline, geslotenheid en openheid, de mogelijkheid als artistiek risico, maakt interessante partituren voor mij zo boeiend. Partituren zijn bovendien ook niet altijd de neerslag van wat een componist hoort in zijn hoofd. Dat kan, maar hoeft zeker zo niet te zijn. Sommige muziek kan komt pas tot stand doordát ze is neergeschreven. Denk maar aan een complexe passage in een symfonie van Mahler of een 32-stemmig motet uit de Renaissance. Dergelijke muziek is te complex om nog innerlijk te horen. Maar dankzij de notatie wordt de creatie hoorbaar’. (ALEXANDER JOCQUE)

Info: Genoteerd! vindt plaats in het Concertgebouw van 27 februari tot 2 maart (http://www.concertgebouw.be)

 

Comments are closed.

%d bloggers liken dit: