Exit Magazine

Maandelijks Brugs Cultuurblad

Over Cordelia Van de Wiele en Guido Gezelle

Cordelia 

In het Gezellemuseum loopt een tentoonstelling over de samenwerking tussen Cordelia en Gezelle.  De aanleiding is een bijzondere schenking van het Guido Gezellegenootschap, die de Gezelle-documenten uit de nalatenschap van Cordelia bij het Gezelle-archief voegde. Tot 19 januari zijn de stukken te zien, maar de Gezellianen zullen twee keer moeten gaan kijken: eind oktober worden de fragiele stukken weer opgeborgen en vervangen door andere documenten. Vanaf 29 oktober zullen dan andere stukken worden getoond. Er is meer. Op zaterdag 16 november vindt er een Gezelle-studiedag plaats. 

‘O Maria die daar staat, gij zijt goed en ik ben kwaad’: wie nog reminiscenties heeft aan het Rijke Roomse Leven, kent het lied. De muziek is van Remi Ghesquiere, die dit lied opnam in zijn bundel  ‘Dertig Geestelijke Liederen’ van Guido Gezelle.   Een jaar later schrijft Cordelia Van de Wiele in haar eigen exemplaar: Cordelia Van de Wiele, Kortrijk in den Beggijnhofweg, 14, den 9den  in Bloeimaand 1901, zijnde twee jaar sedert het verlaten van Kortrijk, door zaliger Guido Gezelle.

Wie is deze Cordelia?  De Gezelle-biograaf Aloïs Walgrave vermeldt haar ook als hij vaststelt dat Gezelle  ‘een groot hulpeloos kind was in stoffelijke zaken’: er moesten zorgende vrouwenhanden zijn om orde in de chaos te scheppen.

Secretaresse

Gezelle was naast dichter zoveel meer: taalgeleerde, journalist, geschiedkundige, woordenverzamelaar, woordenboek-samensteller. Zijn verzameling woordenfiches, die hij ‘Woordentas’ noemde,  telde 150.000 items. Hij maakte een woordenboek waar hij aandacht had voor de herkomst van de ‘Vlaamse woorden’: Loquela. Naast zijn drukke pastorale arbeid, kon hij dit alles onmogelijk alleen aan. Daarvoor zocht hij helpende handen, een aantal ‘schrijfsters’ zoals de taalpurist Gezelle ze noemde.

De belangrijkste is wel Cordelia Van de Wiele. Zij was tien jaar jonger dan Gezelle, geboren in 1840 in Kortrijk, en woonde als ongehuwde ‘jonge dochter’ bij haar zus Julienne Elise . Voor de kost werkte ze als ‘agent d’assurances’ . Ze overleed in 1929, dertig jaar na de vereerde meester.

Cordelia moet enorm veel werk voor Gezelle hebben gepresteerd. Als een bezige bij was de ‘Meester’ steeds op zoek naar weinig bekende woorden die hij aantrof in oude boeken. De aangestipte woorden en zinnen schreef Cordelia dan over op fiches voor de Woordentas van Gezelle.

Duikalmanak

Gezelle werkte ook aan een scheurkalender, die hij Duikalmanak noemde: ieder blaadje verbergt, ‘duikt’ het volgende, vandaar. Maar dit bij elkaar sprokkelen van woorden en uitdrukkingen, gedichten die Gezelle maakte, was  ’Joufvr. Cordelia ‘ zoals Gezelle haar aanspreekt, ook hier de trouwe secretaresse. Zijzelf stelde een lijst op van ‘schuimwoorden’ of Franse bastaardwoorden. Ze ging ook zelf op pad om woorden te ‘zanten’ ofte verzamelen. Maar ze kon ook grotere opdrachten aan:  ze schrijft brieven naar de uitgever of vrienden van Gezelle, zowel in het Vlaams als in het Frans. Ze was ook jarenlang Gezelle behulpzaam met zijn drukke correspondentie. Als Gezelle in zijn stervensjaar 1899 naar Brugge wordt overgeplaatst, werkt Cordelia in Kortrijk verder aan de opstelling van de Duikalmanak.

Een voetnoot

Bij de uitgave van vele artikels en gedichten die Gezelle publiceerde speelde Cordelia een deuntje mee: ze schreef vele gedichten van Gezelle over ter publicatie. De uitgever kon dit wel naar waarde schatten, zo moeilijk was het soms Gezelles kriebels te ontcijferen.  Een toespraak die Gezelle in het Frans hield bij de begrafenis van de pastoor van de parochie waar Gezelle onderpastoorde, schreef zij over. Er zijn ook veel kleine notities gevonden, waarin Cordelia beleefd vraagt of het ‘Mijnheere Gezelle niet zou believen ‘ hier of daar een wijziging aan te brengen. Gezelle antwoordt  kort en krachtig: Neen ‘t., of een andere keer: ‘k Ben bezig. Zo kennen we hem weer: in taalkwesties deed Gezelle  nooit concessies. Het is duidelijk dat Cordelia  meer dan een voetnoot verdient in de Gezelle-literatuur en de Gezelle-biografie . Ook na zijn dood was zij voor velen een belangrijke bron van informatie. Zelf schreef ze een gedicht over Gezelle waarin ze hem karakteriseert als ‘ Eenvoudig en ootmoedig, gelijk de ware groote verstanden alléén kunnen zijn’.

                                                                                       ROBRECHT FOSSAERT

Van 14/09/13 tot 19/01/14, Guido Gezellemuseum, www.brugge.be/cabrio

www.brugge.be/internet/nl/musea/brugge..

M

Comments are closed.

%d bloggers liken dit: